Zapalenie okołoustne - od czego powstaje?

Zapalenie okołoustne, określane również jako zapalenie skóry wokół ust, może początkowo przypominać trądzik, alergię albo zwykłe podrażnienie. Drobne czerwone krostki, grudki, zaczerwienienie, pieczenie czy łuszczenie skóry pojawiają się najczęściej w okolicy ust, ale zmiany mogą obejmować również okolice nosa i oczu. Problem jest szczególnie uciążliwy wtedy, gdy mimo zmiany kosmetyków lub intensywnego nawilżania objawy nie ustępują.

Od czego powstaje zapalenie okołoustne? Nie ma jednej przyczyny, która odpowiada za wszystkie przypadki. Znaczenie mogą mieć m.in. miejscowe sterydy, kosmetyki, zaburzenie bariery ochronnej skóry, niektóre produkty do higieny jamy ustnej oraz czynniki środowiskowe. Prawidłowe rozpoznanie jest ważne, ponieważ sposób postępowania przy zapaleniu okołoustnym różni się od pielęgnacji skóry z trądzikiem czy opryszczką.

W tym artykule wyjaśniamy, jak wygląda zapalenie okołoustne, jakie są jego objawy i przyczyny, czym różni się od trądziku oraz jak wygląda postępowanie przy tej dolegliwości. Zapraszamy do zapoznania się!

Czym jest zapalenie okołoustne?

Zapalenie okołoustne, znane również jako perioral dermatitis lub dermatitis perioralis, to przewlekła choroba zapalna skóry. Najczęściej obejmuje okolice ust, ale zmiany mogą pojawiać się także wokół nosa i oczu. Charakterystyczne są skupiska drobnych czerwonych grudek i krostek na tle zaczerwienionej, suchej skóry.

Jedną z cech, na które dermatolog zwraca uwagę podczas badania, jest stosunkowo często zachowany wąski pas niezmienionej skóry bezpośrednio przy czerwieni wargowej. Nie jest to jednak jedyny objaw pozwalający rozpoznać chorobę.

Zapalenie okołoustne może dotyczyć osób w różnym wieku, jednak częściej obserwuje się je u kobiet, szczególnie w wieku młodym i średnim. Dokładny mechanizm powstawania choroby nie został jednoznacznie ustalony.

Zachęcamy do zapoznania się z jednym z naszych wcześniejszych wpisów na temat: Jak schudnąć z twarzy w szybkim czasie? 

Od czego powstaje zapalenie okołoustne?

Na pytanie „od czego powstaje zapalenie okołoustne?” nie można odpowiedzieć jednym czynnikiem. Specjaliści wskazują na współdziałanie kilku elementów, w tym zaburzenia funkcji bariery skórnej i nadmiernej reakcji skóry na czynniki zewnętrzne.

Szczególne znaczenie ma stosowanie miejscowych kortykosteroidów, czyli preparatów steroidowych aplikowanych na skórę. Mogą one początkowo zmniejszać zaczerwienienie i stan zapalny, przez co dawać pozorne wrażenie poprawy. Po dłuższym stosowaniu zmiany mogą jednak stać się bardziej nasilone, a po odstawieniu preparatu może pojawić się gwałtowne zaostrzenie.

Do możliwych czynników wyzwalających lub nasilających należą również kosmetyki, szczególnie ciężkie i okluzyjne preparaty, niektóre produkty przeciwsłoneczne, środki do higieny jamy ustnej oraz czynniki środowiskowe, takie jak wiatr, ciepło czy promieniowanie UV.

W przypadku past do zębów nie chodzi o to, że każda pasta z fluorem powoduje zapalenie okołoustne. Produkty do higieny jamy ustnej mogą u niektórych osób działać drażniąco lub wywoływać reakcję kontaktową, dlatego przy podejrzeniu takiej zależności dermatolog może uwzględnić je w wywiadzie.

Okołoustne zapalenie skóry – objawy

Objawy zapalenia okołoustnego są przede wszystkim związane z wyglądem i odczuwaniem skóry. Początkowo problem może wyglądać jak kilka niewielkich wyprysków, jednak z czasem zmiany mogą tworzyć większe skupiska.

Typowe są:

• czerwone lub cieliste grudki i krostki wokół ust, zaczerwienienie, suchość, łuszczenie, pieczenie oraz uczucie napięcia skóry; u części osób pojawia się również swędzenie, a zmiany mogą rozszerzać się w kierunku nosa i oczu.

W praktyce gabinetowej charakterystyczna jest sytuacja, w której osoba próbuje „wysuszyć” krostki kosmetykami przeciwtrądzikowymi, a następnie intensywnie natłuszcza skórę z powodu jej przesuszenia. Takie postępowanie może dodatkowo podrażniać skórę i utrudniać jej wyciszenie.

Jak wygląda zapalenie okołoustne?

Zapalenie skóry wokół ust zwykle ma postać drobnych, skupionych zmian zapalnych. Na zaczerwienionej powierzchni pojawiają się małe grudki, czasem również krostki. Skóra może być jednocześnie sucha, łuszcząca i bardziej wrażliwa niż wcześniej.

Pieczenie skóry wokół ust może być bardziej dokuczliwe niż samo swędzenie. Pacjenci często zauważają również szczypanie po zastosowaniu kosmetyków, podczas mycia twarzy lub po nałożeniu makijażu.

Zmiany nie muszą ograniczać się wyłącznie do okolicy ust. W cięższym przebiegu mogą obejmować okolice nosa, brody, policzków, a nawet powiek.

Przeczytaj koniecznie: 5 błędów po depilacji laserowej - to zepsuje efekt! 

Zapalenie okołoustne a trądzik i opryszczka – jak je odróżnić?

Jednym z największych problemów diagnostycznych jest podobieństwo zapalenia okołoustnego do innych zmian skórnych. Szczególnie często pacjenci określają czerwone krostki wokół ust jako „trądzik” i rozpoczynają samodzielne leczenie preparatami przeznaczonymi do skóry trądzikowej.

Brak zaskórników jest jedną z praktycznych wskazówek odróżniających zapalenie okołoustne od trądziku. W przypadku opryszczki bardziej charakterystyczne są skupione pęcherzyki, pieczenie oraz późniejsze ich pękanie i tworzenie strupków.

Nie oznacza to jednak, że na podstawie samego wyglądu można zawsze postawić prawidłową diagnozę. Przy utrzymujących się lub nasilających zmianach potrzebna jest ocena dermatologiczna.

Jak rozpoznać zapalenie okołoustne?

Rozpoznanie zapalenia okołoustnego opiera się przede wszystkim na wyglądzie zmian oraz wywiadzie. Dermatolog może zapytać o stosowane kosmetyki, preparaty do pielęgnacji, miejscowe sterydy, produkty do higieny jamy ustnej, a także o moment pojawienia się pierwszych objawów.

Istotne jest również ustalenie, czy zmiany pojawiły się po wprowadzeniu nowego produktu. Przykładowo, jeśli po zmianie kremu lub rozpoczęciu stosowania silnego preparatu steroidowego pojawiły się drobne grudki wokół ust, informacja ta może mieć znaczenie podczas diagnostyki.

W typowych przypadkach dodatkowe badania nie są konieczne. Jeżeli obraz zmian jest nietypowy, lekarz może jednak zdecydować o wykonaniu badań pozwalających wykluczyć m.in. infekcję lub alergiczne kontaktowe zapalenie skóry.

Perspektywa kosmetologa

Kosmetolodzy podkreślają, że przy zmianach przypominających zapalenie okołoustne najważniejsze jest powstrzymanie się od intensywnego eksperymentowania z pielęgnacją. Skóra z zaburzoną barierą może reagować podrażnieniem nawet na produkty, które wcześniej były dobrze tolerowane.

W praktyce gabinetowej szczególnie istotne jest rozpoznanie momentu, w którym problem przestaje być wyłącznie kwestią pielęgnacyjną. Jeżeli wokół ust utrzymują się grudki, zaczerwienienie i pieczenie, a kolejne kosmetyki nie przynoszą poprawy, kosmetolog może zalecić konsultację dermatologiczną zamiast dokładania kolejnych produktów.

Zapoznaj się z jednym z naszych wcześniejszych wpisów: Cera naczynkowa - pielęgnacja i charakterystyka 

Jak wyleczyć zapalenie okołoustne?

Jak leczyć zapalenie okołoustne? Sposób postępowania zależy od nasilenia zmian i ich przyczyny. Przy łagodnych objawach lekarz może zalecić ograniczenie liczby stosowanych produktów i tzw. terapię „zero”, czyli czasowe odstawienie kosmetyków i innych potencjalnych czynników drażniących.

Jeżeli pacjent stosuje miejscowy steryd, nie powinien samodzielnie podejmować decyzji o nagłym odstawieniu preparatu. W przypadku niektórych osób może wystąpić silne zaostrzenie zmian, dlatego sposób ograniczenia terapii powinien ustalić lekarz.

W zależności od sytuacji dermatolog może zastosować leczenie miejscowe lub ogólne. Wykorzystywane są m.in. preparaty przeciwzapalne oraz antybiotyki o działaniu przeciwzapalnym. Wybór konkretnego leczenia zależy od obrazu klinicznego i stanu pacjenta.

Leczenie może trwać około 4–8 tygodni, a w bardziej uporczywych przypadkach dłużej. Zbyt szybkie zakończenie terapii może sprzyjać nawrotom.

Jeśli po ustąpieniu zapalenia pozostaną przebarwienia lub blizny - jest na to sposób! W zależności od rodzaju zmian można rozważyć zabiegi takie jak dermapen lub usuwanie blizn laserem. O możliwości wykonania zabiegu decyduje specjalista po ocenie stanu skóry i wykluczeniu przeciwwskazań.

Pielęgnacja przy zapaleniu okołoustnym – czego unikać?

Przy aktywnym stanie zapalnym łatwo wpaść w błędne koło: pojawia się suchość, więc dokładamy krem, skóra zaczyna reagować, a następnie próbujemy ją „naprawić” kolejnymi produktami.

Dlatego pielęgnacja przy zapaleniu okołoustnym powinna być możliwie prosta. Szczególnej ostrożności wymagają ciężkie, tłuste i silnie okluzyjne preparaty, kosmetyki zapachowe oraz produkty, po których skóra wyraźnie piecze lub się czerwieni.

Nie oznacza to jednak, że każda osoba z zapaleniem okołoustnym powinna samodzielnie odstawić wszystkie produkty i zastąpić je przypadkowym kosmetykiem „dla skóry wrażliwej”. Przy nasilonych zmianach lepszym rozwiązaniem jest konsultacja dermatologiczna i ustalenie pielęgnacji dostosowanej do aktualnego stanu skóry.

Zapoznaj się z naszym wpisem na temat: Wiosenna pielęgnacja - jak zregenerować skórę? 

Jak długo trwa zapalenie okołoustne?

Czas trwania zapalenia okołoustnego jest różny. Łagodne zmiany mogą ustąpić po ograniczeniu czynników drażniących, natomiast bardziej nasilone lub przewlekłe przypadki wymagają leczenia przez kilka tygodni, a czasem dłużej.

Według danych dotyczących przebiegu choroby terapia często trwa około 4–8 tygodni, jednak czas ten nie powinien być traktowany jako sztywna reguła. Na tempo poprawy wpływają m.in. nasilenie zmian, wcześniejsze stosowanie sterydów, czas trwania choroby oraz konsekwencja w eliminowaniu czynników nasilających objawy.

Warto pamiętać, że poprawa nie zawsze oznacza natychmiastowe całkowite zniknięcie zaczerwienienia. Stan zapalny może ustąpić wcześniej, podczas gdy skóra przez pewien czas pozostaje bardziej wrażliwa.

Przeczytaj również:

• Witamina D na skórę - jak wpływa?
• Udar słoneczny - jak go rozpoznać?

Zapoznaj się z naszymi zabiegami:

• Endermologia 
• ICOONE: modelowanie sylwetki 

FAQ – najczęstsze pytania o zapalenie okołoustne